Werk en privé worden vaak gezien als twee gescheiden werelden. Zodra de werkdag voorbij is, begint het privéleven. En wanneer iemand de volgende ochtend weer aan het werk gaat, zouden persoonlijke omstandigheden buiten de deur moeten blijven.
De werkelijkheid is veel minder zwart-wit. Wie slecht slaapt door zorgen thuis, neemt die vermoeidheid mee naar het werk. Wie mantelzorg verleent, ervaart een andere belasting dan collega’s zonder zorgtaken. Financiële zorgen kunnen leiden tot stress en concentratieproblemen. En iemand die thuis weinig ruimte heeft om te herstellen, merkt dat vaak als eerste in energie, motivatie en belastbaarheid.
Andersom werkt het net zo goed. Een hoge werkdruk of langdurige stress stopt niet automatisch wanneer de laptop dichtgaat. Werk en privé beïnvloeden elkaar voortdurend. Dat maakt werk-privébalans niet alleen een persoonlijk onderwerp, maar ook een belangrijk thema binnen duurzame inzetbaarheid.
Dat werk en privé met elkaar verbonden zijn, wordt al jarenlang bevestigd door onderzoek. Volgens de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) van TNO en CBS ervaart 20% van de Nederlandse werknemers burn-outklachten. Daarmee blijft mentale belasting een van de grootste uitdagingen voor werkend Nederland. Onderzoekers wijzen erop dat stress meestal niet één oorzaak heeft. Vaak is sprake van een combinatie van factoren op het werk én daarbuiten.
Ook Europees onderzoek laat zien dat werknemers die een goede werk-privébalans ervaren hun gezondheid positiever beoordelen, meer werkplezier hebben en zich sterker betrokken voelen bij hun organisatie. Wanneer werk en privé langdurig met elkaar botsen, neemt juist het risico op stressklachten, vermoeidheid en verzuim toe. Dat is niet verrassend. Mensen beschikken niet over een aparte energiereserve voor werk en privé. Dezelfde persoon die op het werk presteert, moet thuis ook herstellen, slapen, zorgen, bewegen en ontspannen. Wanneer die balans onder druk staat, raakt uiteindelijk ook het werkvermogen onder druk.
Het korte antwoord is nee. Als werkgever ben je niet verantwoordelijk voor het privéleven van medewerkers. Tegelijkertijd is het belangrijk om te erkennen dat mensen hun volledige context meenemen naar het werk.
De medewerker die tegenover een leidinggevende zit, is namelijk niet alleen werknemer. Die persoon kan ook ouder zijn, mantelzorger, partner, vrijwilliger of iemand die tijdelijk te maken heeft met persoonlijke uitdagingen. Al deze factoren kunnen invloed hebben op energie, belastbaarheid en uiteindelijk het werkvermogen.
Dat betekent niet dat je als organisatie niets hoeft te doen. Juist leidinggevenden staan vaak het dichtst bij medewerkers en spelen een belangrijke rol in het herkennen van signalen en het aangaan van het gesprek wanneer iemand ergens mee rondloopt. Toch blijkt dat niet altijd eenvoudig. Veel leidinggevenden vragen zich af hoe zij het gesprek kunnen voeren zonder een grens over te gaan. Daarom ondersteunt TIGRA hen met de training Inzetpraat. Daarin leren leidinggevenden hoe zij het gesprek met medewerkers kunnen aangaan over duurzame inzetbaarheid en de factoren die daarop van invloed zijn.
Ruimte bieden voor het gesprek betekent niet dat een werkgever zich met het privéleven van medewerkers moet bemoeien. Het betekent wel dat er aandacht mag zijn voor omstandigheden die invloed hebben op het werkvermogen. Dat begrip helpt om signalen eerder te herkennen en uitval te voorkomen.
Die bredere kijk komt duidelijk terug in het Huis van Werkvermogen. Dit model, ontwikkeld door de Finse onderzoeker Juhani Ilmarinen, laat zien welke factoren bijdragen aan gezond en duurzaam werken. Gezondheid, competenties, normen en waarden en het werk zelf vormen samen het werkvermogen van een medewerker.
Bij TIGRA vormt het Huis van Werkvermogen de basis van veel van onze diensten en interventies. Het helpt om verder te kijken dan alleen klachten of verzuim en inzicht te krijgen in de factoren die van invloed zijn op duurzame inzetbaarheid.
Rondom het huis bevindt zich de zogenoemde tuin. Hier vinden we factoren zoals familie, thuissituatie, leefstijl, financiën en maatschappelijke ontwikkelingen. Factoren die niet direct met het werk te maken hebben, maar wel invloed hebben op het werkvermogen. In dit model zie je goed de impact van werk-privébalans terug.
Wanneer iemand voldoende ruimte heeft voor herstel en zich gesteund voelt in zijn omgeving, versterkt dat het fundament van het huis. Wanneer die factoren onder druk staan, heeft dat vaak gevolgen voor gezondheid, motivatie en prestaties op het werk.
Want werk en privé voelen misschien als verschillende werelden, maar in de werkelijkheid vormen ze één geheel.
